KONCEPCJA EKSPOZYCJI STAŁEJ

Koncepcja ekspozycji stałej Muzeum Warszawskiej Pragi jest wynikiem ogłoszonego przez Muzeum Warszawy konkursu. W grudniu 2013 r. wyłonionym zwycięzcą została pracownia 137kilo. Poniżej prezentujemy zwycięski scenariusz kuratorski oraz projekt wystawy stałej.

 

 

koncepcja01

KONTEKST
Projekt powstał jako odpowiedź na zadanie konkursowe – przedstawia aranżację nowej ekspozycji stałej oraz wnętrz Muzeum Warszawskiej Pragi według autorskiego scenariusza kuratorskiego opracowanego wspólnie z Charlie Koolhaas. Instytucja będzie mieścić się w zespole dwóch zabytkowych budynków, jednym nowo projektowanym oraz wewnętrznym dziedzińcu według założeń z rozstrzygniętego wcześniej konkursu architektonicznego.

koncepcja02

WSTĘP
Przetrwała wojnę, po czym została zapomniana i zaczęła podupadać. W murach Muzeum Warszawskiej Pragi, historia tej części stolicy zostanie przedstawiona w formie nowoczesnej narracji. Przestrzeń, w której historie dzielnicy zostaną przedstawione, jest unikalnie praska. Będzie to opowieść o mieście, którego rozwój w XVIII i XIX wieku odbywał się równolegle do lewobrzeżnej Warszawy. Dzięki boomowi gospodarczemu podczas XIX-wieku i międzywojennym założeniom urbanistycznym, miasto to posiadało własną tkankę miejską i różnorodną populację. Charakter współczesnej Pragi wynika w dużym stopniu z faktu, że w większości ominęły ją zniszczenia II wojny światowej, a po wojnie została zaniedbaną ale też i fascynującą częścią Warszawy. Muzeum Warszawskiej Pragi będzie pełniło funkcję dynamicznego centrum na mapie regenerującej się dzielnicy, która wyrasta na jeden z wiodących ośrodków działalności twórczej w Polsce.

Muzeum będzie miejscem, gdzie przeszłość spotyka się ze współczesnością, gdzie bogata historia Pragi, jak i budynków Muzeum z salami dawnych modlitewni żydowskich sąsiadujących z owianym szemraną, lecz żywotną sławą Bazarem Różyckiego będzie badana, definiowana i utrwalana. W ramach ekspozycji stałej prezentowana będzie historia prawobrzeżnych dzielnic, które funkcjonują jako część Warszawy, ale również posiadają swoją własną autonomiczną i różnorodną historię.

Muzeum nie będzie instytucją jedynie historyczną, będzie ono także żyjącym ośrodkiem kultury. Współcześni artyści będą mogli tworzyć sztukę, która stanie się kolejnym rozdziałem w bogatej historii Pragi, Warszawy, a może nawet Polski. Poprzez użycie interaktywnych systemów wystawienniczych bieżące wydarzenia artystyczne zostaną udokumentowane dla przyszłości. Docelowo Muzeum Warszawskiej Pragi ma pełnić funkcję ośrodka, dzięki któremu mieszkańcy będą mogli zaangażować się w życie lokalnych społeczności i nawiązać nowe więzi sąsiedzkie. Działalność Muzeum będzie wspierać rozwój lokalnej tożsamości oraz kultywować tradycje przy pomocy wystaw czasowych, warsztatów, badań, imprez tematycznych oraz dyskusji społecznych.

Muzeum Warszawskiej Pragi przedstawi opowieść o związkach ludzi i przestrzeni. Historie byłych i obecnych mieszkańców Pragi będę stanowiły ważny element narracji historycznej. W jednej z sal muzealnych znajdować będą się nagrane wspomnienia mieszkańców Pragi, a dzięki najnowszym technologiom, zwiedzający będą mieli dostęp do różnorodnych zbiorów archiwalnych muzeum. Historia Pragi może nam wiele powiedzieć tak o przeszłości jak i przyszłości Europy. Zawiera ona wiele narracji, które poruszają istotne tematy: migracji, wojny, zagłady, ideologii faszyzmu i komunizmu, industrializacji, rozwoju poprzez innowacje gospodarcze, ewolucje kulturowe wynikające z różnorodności społecznej, a także transformacje zaniedbanych terenów miejskich w atrakcyjne centra sztuki. Muzeum Warszawskiej Pragi ma poruszać tematy sięgające daleko poza lokalne zagadnienia, oraz pokazywać w jaki sposób praskie wyzwania i historie powiązane są z ich odpowiednikami na całym świecie. Proponujemy rozwiązanie kuratorskie, które maksymalnie angażuje społeczność lokalną, jednocześnie przedstawiając praskie doświadczenia jako udany przykład rozwoju dla innych miast: Praga miastem absolutnie współczesnym o dużym potencjale.

Model

SCENARIUSZ KURATORSKI
Przestrzenie wystawiennicze zostały tak zaaranżowane, aby naturalne ewolucje wystawy stałej lub pojawienie się nowych, ważnych eksponatów można było w elastyczny sposób wprowadzić. Wizja kuratorska jest równocześnie opracowaniem naukowym jak i interpretacją programu. Największym wyzwaniem było odniesienie się do układu komunikacyjnego Muzeum oraz nielinearnego sposobu poruszania się pomiędzy salami i budynkami. Zdecydowano się na „szufladkowe” podejście do każdej sali, tworząc wzajemnie uzupełniające się podejścia do przedstawiania różnorakich zjawisk w czasie i przestrzeni, róźniące się optyką, akcentem oraz ogniskową optyki.

Na parterze umieszczono zarówno najważniejszą, jak i najbardziej ogólną wystawę. Przedstawia zwiedzającemu panoramę wydarzeń tworzących historię Pragi w ujęciu chronologicznym. Jest małym muzeum wewnątrz Muzeum. Zasadą kuratorską jest chronologia, a punkty zwrotne wystawy definiują cezury. Główna sala na piętrze jest żywą kolekcją opowiadań i anegdot dzielonych tematycznie i przypisanych do miejsc. Prezentacja eksponatów jest bardziej szczegółowa i jest dopowiedzeniem zjawisk zamarkowanych na parterze. Z kolei w piwnicy skupiamy się na tematach poruszanych bardziej ogólnikowo w pozostałych wystawach. Przedstawiamy tam ciąg instalacji artystycznych, które pokazują bogactwo lokalnej kultury praskiej oraz zestawiają ją z szerzej pojętymi zjawiskami globalnymi. Różnorodne podejścia do interpretacji historii Pragi zostały rozciągnięte w czasie, przestrzeni i w obrębie osobistych historii. Pozwala to na zmiennoogniskowe spojrzenie na Pragę i jej losy, utrzymując zaciekawienie zwiedzających.

koncepcja04

LUNA PRAGA / DZIEDZINIEC
Dziedziniec jest sercem Muzeum. Tworzy kameralne wnętrze miejskie o dużej aktywności – prowadzi do wszystkich budynków z wystawami, w tym do nowo powstającego budynku. Dziedziniec stanie się eklektycznym repozytorium symboli Pragi, a każdy przedmiot będzie wspierał funkcje ożywiające życie „podwórka”. Różnorodność obiektów oraz ich wspólne zestawienie jest parafrazą „lunaparku”, ongiś ważnym ośrodkiem rekreacji. Wokół centralnego drzewa ustawiono rzeźbę niedźwiedzia – hołd dla najsławniejszych mieszkańców praskiego zoo, a zarazem atrakcyjną zabawą dla dzieci. Okrągła, zadaszona pergola stanie się sceną dla kapel i teatrów ulicznych. Część nowych balustrad zewnętrznych zostanie wykonana z historycznych egzemplarzy odzyskanych z dawnego stadionu XX-lecia. Nocą dziedziniec będą oświetlały koksowniki tworzące niecodzienną atmosferę nieodkrytej dzielnicy.

koncepcja05

STREFA WEJŚCIOWA / BUDYNEK A / PARTER
Strefę wejściową zaprojektowano jako kameralną przestrzeń wywołujące skojarzenia z domowym salonem. Dzieli się na podłużny hol wzdłuż elewacji od ulicy Targowej oraz sklepu z punktem informacyjnym. Dzialące te strefy schody z rampą zostały przeprojektowane w mało inwazyjny sposób – stopnie zostały wydłużone do ściany klatki schodowej, tworząc wyraźny podział na strefy, a dodatkowa długość stopni przy ścianie służy jako dodatkowe miejsce do spoczynku. Rampę poprowadzono w poprzek odcinku schodów, mieszcząc się pomiędzy pierwszym i ostatnim stopniem. Na ścianie klatki schodowej umieszczono mapę muzeum z informacją o wystawach. 

Wyposażenie wnętrza skomponowano za pomocą mebli z różnych epok, kanap, dywanów, a część ścian wykończono tapetą. Za ladą sklepową umieszczono fotografię z typowego sklepu dzielnicowego na Pradze. Przewiduje się możliwość wzbogacenia strefy wejściowej o eksponaty muzealne – np. zachowany zegar dworcowy. Wejście na osi ulicy Targowej oraz dziedzińca podkreślono ciągiem przekrojów wpisujących się w tradycyjne sklepienia bram wjazdowych. Wykonano je z przezroczystego, niebieskiego tworzywa sztucznego, przełamując domową konwencję.

C:UsersGosiaDocumentsMWPMWP_parter_recover Model (1)

OŚ CZASU / BUDYNEK A / PARTER
Pierwsza sala znajdująca się przy wejściu do Muzeum przedstawia współczesną Pragę w kontekście historycznym. Dla zwiedzających, którzy dysponują ograniczoną ilością czasu sala ta może służyć jako wprowadzenie do historii Pragi, jak i samego muzeum. Oś czasu naniesiona na podłogę sali prowadzi zwiedzających. Tworzy ‘spacer’ poprzez zarys historii Pragi – zarys oparty na kluczowych datach i wydarzeniach historycznych. Przedstawia ona ‘oficjalną’ historię, w której wspomnienia czy postacie nie odgrywają większej roli. Wydarzenia wpisane w oś czasu są otoczone ‘chmurą’ ilustracji na ścianach, które stanowią ich graficzną reprezentację. Przemieszczając się wzdłuż osi czasu, zwiedzający otoczeni są archiwalnymi zbiorami, które oddają realia wydarzeń w formie graficznej. Rysunki i obrazy przedstawiające Pragę towarzyszą zwiedzającym do połowy XIX w., kolejne ilustracje to możliwość zobaczenia Pragi na zdjęciach – dzięki użyciu nowej technologii: fotografii. Rewolucja fotograficzna umożliwiła zatrzymanie w kadrze realnego wyglądu tamtej Pragi, a także przyczyniła się do zwiększenia ilości dostępnych ilustracji. Zbiory te obejmują fotografie czarno-białe, kolorowe, a także filmy przedstawiające współczesną Pragę. Zbiory MWP pokazują nie tylko zmiany zachodzące w wyglądzie Pragi, ale także odzwierciedlają technologie i metody w jakich wiedza historyczna była i jest udokumentowana.

koncepcja07

TARG PRASKI / BUDYNEK A / PIERWSZE PIĘTRO
W sali na pierwszym piętrze, bezpośrednio nad salą z osią czasu, zwiedzający widzi dwa rzędy straganów bazarowych (tzw. szczęki), które oddają atmosferę praskich bazarów lat powojennych. Ta sala została pomyślana jako uzupełnienie oraz pogłębienie wiedzy z sali z osią czasu. Każda ‘szczęka‘ stanowi opowieść o konkretnym miejscu, przestrzeni lub budynku na Pradze. Przedmioty znajdujące się w każdej ze szczęk pozwalają zwiedzającym lepiej poznać realia każdego z wyselekcjonowanych miejsc. Przedstawiają ciągłe przemiany w strukturze miasta w skali mikro. Dzięki odpowiedniej aranżacji obiektów muzealnych, zwiedzający mogą poznać kolejne warstwy i realia związane z daną przestrzenią. Poprzez “szczęki” praska fabryka, bazar, most, kolej, stadion, zoo, areszt, plaża i pracownia fotograficzna są wprowadzone w szerszy kontekst historii miasta. Fabryka przestaje być kolejnym opuszczonym zakładem, a staję się przebudowanym postindustrialnym budynkiem z nowoczesnymi loftami dla ‘artystów.’ Wzięte razem przemiany konkretnych przestrzeni miejskich przedstawionych w każdej ze szczęk pokazują rozwój całego miasta na przestrzeni wieków.

Eksponaty będą zaaranżowane wewnątrz stoisk na kilka sposobów – mocowane do ścian, podwieszane od sufitu „szczęk” oraz na stołach, stojakach lub podestach w obrysie parcel wyrysowanych na posadzce. Pozwoli to stworzyć dynamiczne kompozycje składające się z różnorakich przedmiotów – obrazów, zdjęć, pamiątek i rekwizytów. W środku sali znajduje się zbiór przedmiotów, które nie są przypisane do jednej konkretnej „szczęki”. Stanowią one niezwykłą mieszaninę (być może ze zbioru pamiątek darowanych przez mieszkańców Pragi), w której każdy przedmiot jest częścią większej historii. Ten centralny bazar „rzeczy różnych” generuje niekończące się skojarzenia i stanowi antytezę dla prostej linii osi czasu znajdującej się piętro niżej.

koncepcja08

WYSTAWA CZASOWA / BUDYNEK A / PIERWSZE PIĘTRO
Białe pomieszczenie jest tłem stworzonym na potrzeby organizacji wystaw tymczasowych. Neutralne otoczenie pozwala na dowolną aranżację przestrzeni w przyszłości pod wszelkiego rodzaju wystawy sztuki współczesnej. Przestrzeń wystaw tymczasowych jest powiększona o dodatkową, sąsiadującą, mniejszą salę. Pomieszczenia te są oddzielone od reszty muzeum przesuwnymi, szklanymi panelami. Galeria czasowa posiada niezależne od wystawy głównej wejście przez schody od strony dziedzińca lub poprzez centralny klatkę schodową i windę.

Przestrzeń wyłożona panelami drewnianymi pomiędzy wystawą tymczasową a targiem praskim pełni funkcję foyer, w której znajdują się również drewniane siedziska. W przestrzeni tej można podyskutować, odpocząć lub poczekać na projekcję filmu. Sala z ekranem, projektorem i siedziskami dla 15 osób znajduje się w obrębie foyer, którą można również w zależności od potrzeb przesłonić szklanymi, przesuwnymi ściankami.

koncepcja09

PRASKI PENTHOUSE / BUDYNEK A / DRUGIE PIĘTRO
Uzupełnieniem pierwszych dwóch przestrzeni jest sala na ostatnim piętrze. Została pomyślana jako przestrzeń wystawieniczo-kulturalna. Tu będą odbywać się wernisaże kameralnych wystaw oraz towarzyszące im dyskusje i warsztaty. Chcielibyśmy, aby tu były poruszane tematy związane z teraźniejszością i przyszłością Pragi – np. prace dyplomowe o dzielnicy, spotkania z planistami, wystawy prac fotograficznych lub artystycznych, spotkania poetyckie i literackie. Tak zdefiniowany program będzie aktywować przestrzeń pomyślaną jako swoisty dom kultury.

Funkcja wystawiennicza będzie uzupełniona stołami do spotkań, kanapami, nieformalną biblioteką z wymianą książek oraz ladą barową z kawą. Cała wewnętrzna ściana od ul. Targowej zamieni się w dzielnicową tablicę ogłoszeniową. Zwieńczeniem sali będzie interaktywna makieta współczesnej Pragi. Jest nawiasem zamykającym scenariusz kuratorski rozpoczęty historyczną makietą na parterze. Będzie żywym portalem pozwalającym nie tylko zorientować się w tym „co jest grane” w dzielnicy, ale również samemu dodać informacje dla innych zwiedzających.

C:Users137kilo CKDocumentsMWP�4 FINAL�2 RZUTYPDFMWP_RZUT

PRAGA UNDERGROUND / BUDYNEK A / PIWNICE
Wygląd piwnicy, z jej niewielkimi, ciemnymi i tajemniczymi pomieszczeniami stwarza znakomitą przestrzeń dla rozmaitych instalacji muzealnych. Zostaną zaprezentowane w nich instalacje zainspirowane zbiorami Muzeum Warszawskiej Pragi. Instalacje wykorzystują różnorodne media i techniki takie jak asamblaż, kolaż i video art. Pomimo artystycznego charakteru, odnoszą się do wątków przedstawionych w salach muzealnych na wyższych piętrach i są innym, równoprawnym sposobem przyswajania wiedzy. Instalacje te zwracają uwagę na wybrane fragmenty wydarzeń i doświadczeń zaprezentowanych w ekspozycji Muzeum. Instalacje te pozwalają na przemieszczanie się w czasie i przestrzeni nie opuszczając piwnicy Muzeum.

C:Users137kilo CKDocumentsMWP�4 FINAL�2 RZUTYPDFMWP_RZUT koncepcja11

Salon
Dzięki mieszkańcom Pragi, którzy ofiarowali przedmioty należące do ich bliskich, możemy odtworzyć typowe wnętrza mieszkalne z danego okresu. Dzięki fotografiom, dokumentom, dyplomom i sprzętom domowym takim jak: maszyny do szycia, aparaty, itp. możemy zobaczyć jak wyglądało codzienne życie mieszkańców Pragi.

koncepcja12

Youtube
Nasze badania pokazały, że Praga odgrywa znaczącą rolę we współczesnej polskiej pop kulturze, szczególnie często jest tłem lub plenerem dla wideoklipów lub inspiracją dla muzyków. Dlatego, przeznaczyliśmy jedno z pomieszczeń piwnicznych dla wideoklipów nagranych na Pradze lub odnoszących się do niej. Sala ta pozwala zobaczyć widzom jak wielką rolę w polskiej kulturze odgrywa Praga.

koncepcja13

Trójkąt praski
Półświatek przestępczy, praski cwaniak, cinkciarze, kieszonkowcy i ubóstwo tworzą część miejskiej legendy Pragi, pomimo wielu zmian i poprawienia poziomu bezpieczeństwa. To zjawiska, które zasługują na swoje miejsce w Muzeum. W czasach komunizmu, ocena praskiego półświatka nie była jednoznacznie negatywna. Dzięki temu środowisku warszawiacy mogli liczyć na dostęp do ‘deficytowych, kapitalistycznych’ dóbr. Można je było (nielegalnie) kupić na Bazarze Różyckiego, świadczyło to o przedsiębiorczości mieszkańców Pragi i było namiastką kapitalistycznych rozwiązań. Opowieści o praskich przestępcach zawierały równe dozy strachu jak i podziwu – one będą towarzyszyć zwiedzającym ciemny korytarz w muzealnej piwnicy. Instalacja przedstawi uzbrojonego chuligana wychylającego się zza rogu, odtwarzając atmosferę niebezpieczeństwa dominującą w stereotypowym wyobrażeniu o Pradze. Filmy traktujące o praskim półświatku będą wyświetlane na mokrej podłodze korytarza. Na ścianie opisane będą historie, fakty, opisy kryminalnych tradycji i ich wpływu na życie mieszkańców dzielnicy. Pokazane zostaną również próby rozwiązania tych trudnych zagadnień i perspektyw na przyszłość. Propozycje pozostałych instalacji: ART STUDIO – scenografia współczesnej pracowni artystycznej w postindustrialnych budynkach praskich, porusza temat roli środowiska artystycznego w rewitalizacji Pragi oraz zagrożeń gentryfikacji. STADION – instalacja poświęcona różnym obliczom Stadionu XX-lecia/ Narodowego II WŚ – asamblaż stworzony z przedmiotów związanych z II wojną światową, wpływ wojny na praskie rodziny. ALKOHOLE ŚWIATA – sklepy z alkoholem, alkoholizm i związane z nim problemy społeczne na Pradze.

koncepcja14

MODLITEWNIA / BUDYNEK B / PARTER
W stojącej na podwórzu zabytkowej oficynie znajdują się dwie sale żydowskiego domu modlitwy. Ściany modlitewni pokryte są zachowaną, częściowo odrestaurowaną polichromią. Uwzględniając wyjątkową specyfikę zabytku ograniczono ilość eksponatów mieszczących się w szklanych gablotach po środku każdej z sal, które przyporządkowano tematycznie do przeznaczenia pomieszczeń. Pomieszczenie znajdujące się w sąsiedztwie modlitewni zaadaptowano na salę dla oczekujących na zwiedzanie. Znajdują się w nim drewniane ławy oraz ekran, na którym będą wyświetlane filmy o historii bożnicy i pracach konserwatorskich tam prowadzonych. Za ścianą lustrzaną umieszczono sanitariaty. Odbicia zdwajają ławy, tworząc iluzoryczny układ nawy głównej. Okna wyklejono folią pryzmatyczną, która pozwala na stworzenie blików świetlnych podobnych do tęczy. Efekt kolorystyczny zależy od kąta padania światła i przywołuje wrażenie witraży.

koncepcja15

RELIGIA / BUDYNEK B / PIWNICA
W piwnicach budynku B umieszczono:
- W przejściu pomiędzy budynkami stworzono salę z białymi ścianami przeznaczoną na miejsce do chwilowego odpoczynku i wsłuchania się w historię mówionej Pragi. Na jasnoniebieskiej posadzce umieszczono wygodne białe pufy, stwarzając atmosferę spokoju i wyciszenia, która dodatkowo jest wzmocniona poprzez zastosowany tam szklany sufit.
- Pomieszczenie wypełnione ceramicznymi kafelkami z nadrukowanymi zdjęciami zmarłych mieszkańców Pragi
- Salę poświęconą ekumenii – zaprojektowano mural z czterema nałożonymi na siebie warstwami opowiadającymi o wzajemnie przenikającej się historii głównych religii na terenie Pragi. W zależności od koloru oświetlenia wyłaniają się poszczególne warstwy, analogicznie do działania okularów trójwymiarowych.

Model

ZAKOŃCZENIE
Muzeum Warszawskiej Pragi stanie się placówką znaną z nowoczesnego podejścia do wystawiennictwa muzealnego za sprawą dynamicznej mieszanki instalacji artystycznych, przestrzeni aktywizacji społecznej oraz kuratorskiej narracji. Autorski program ma na celu uatrakcyjnienie oraz pogłębienie wiedzy historycznej za pomocą świeżej i angażującej formuły. Dynamiczny i zaskakujący ciąg wystaw zróżnicowanych podejściem kuratorskim oraz sposobem aranżacji ma na celu wywołanie żywego zaangażowania poprzez nieprzewidywalność, zaskoczenie oraz nietuzinkowe pogłębienie często pozornie dobrze znanych rozdziałów z historii Pragi.

W końcu Muzeum powinno być poświęcone lokalnej społeczności, tworząc przestrzeń i warunki do jej rozwoju i rozrostu. Szacunek na jaki zasługuje Praga, jej historia i jej mieszkańcy stanie się oczywisty poprzez piękne, dynamiczne i merytorycznie gęste muzeum.


źródło: www.137kilo.pl

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013

finansowanie